Wieringer Skuutje WR60

Het oudste nog varende vissersschip van Nederland.

mini WR4 logo 252

 

2021 Reparatie kantplanken en zetborden WR4

 


 Klik op de foto's voor volscherm afbeeldingen.

Tijdens het onderhoud in het voorjaar van 2020 bleek dat de buitenste kantplanken van het voordek en het stuurboord zetboord aan vervanging toe waren na 16 jaar trouwe dienst. Door allerlei zaken zijn we daar pas de afgelopen maanden mee aan het werk gegaan. Het werk is hoofdzakelijk uitgevoerd door Kees, Bart en Marc.

DSC03914 (Aangepast) Als eerste moet dan gezocht worden naar eikenhouten delen die lang genoeg, breed genoeg en kwalitatief goed genoeg zijn voor deze klus. Dat is een kolfje naar de hand van Bart; hij waant zich een kind in de speelgoedwinkel bij het zien van al dat mooie hout.

En dan komt het moment dat er delen van het schip gedemonteerd moeten worden en vergis je niet; het is geen ruw sloopwerkDSC03920 (Aangepast) maar netjes losmaken van die delen die weer terug geplaatst moeten worden. Als eerste zijn de zware metalen zwaardhaken verwijderd. Daarna worden de houten proppen uitgeboord waar de schroeven en fretbouten mee afgedekt zijn. Vervolgens de zeskantige kop zodanig vrijmaken (ontdoen van de houtlijm waar de prop mee vastgelijmd is) dat er weer een passende dopsleutel op past. En pas dan is het mogelijk om de bout eruit te draaien. Voor het stuurboord zetbord zijn dat 38 bouten.
Dan zijn de drie knietjes op het voordek aan de beurt. Ook hier proppen eruit, lijmresten verwijderen en losschroeven. Weer 12 bouten.
De doorvoer van de zwaardval, de klos voor de zwaardschinkel, is ook zodanig aangetast dat die vervangen wordt. Nadat die verwijderd was bleek de aantasting van het hout eronder zo groot dat een deel van de dolboord ook van een nieuw stuk hout voorzien zal worden.

Dezelfde methode wordt toegepast op de stuurboord kantplank. Weer 32 bouten verwijderen. De gaten worden afgeplakt tegen inwateren want eerst wordt de bakboordzijde op dezelfde manier onderhanden genomen.
DSC03954 (Aangepast)Nadat het bakboord zetbord verwijderd is zijn ook de knietjes op het voordek verwijderd waarbij de middelste er in twee delen vanaf kwam. Weer iets wat vernieuwd moet worden. Voor dit zetbord is ook een nieuwe plank voorradig. We gaan aan bakboordzijde een stapje verder. Het ronde zetbord aan de boeg, het oor van het voorboeisel, wordt eveneens verwijderd omdat we anders niet bij de laatste bouten in de kantplank kunnen.
Om alle bouten uit de kantplank te halen moest ook een reparatiestuk verwijderd worden. Dit stuk was er enkele jarenDSC03952 (Aangepast) geleden ingezet. En daarbij is één bout over het hoofd gezien bleek later. Die werd bij verwijdering dwars door de kantplank getrokken.

Weer terug naar stuurboord. De historische hoek heeft gelukkig nog ruimte waardoor we het schip van box kunnen wisselen zonder het schip te draaien. Het schip ligt nu aldoor met de boeg aan de kant maar we kunnen telkens vanaf de vingersteiger werken. Nu wordt ook hier het oor verwijderd en kunnen we beginnen met het verwijderen van de kantplank. En pas dan kun je zien hoeveel narigheid er onder de plank verborgen zat. Vooral bij de aansluiting met de waterlijst zag het er slecht uit. Zo slecht dat besloten werd om een deel van het dolboord achter en onder  de waterlijst eveneens te vervangen. Rond de metalen aansluiting van de ouderwetse lenspomp in de tweede plank vertoonde het hout ook zachte plekken. Dus ook daar een stukje nieuw hout. Het pasmaken van de nieuwe kantplank had best veel voeten in de aarde. Het overnemen van de ronding van het schip, het boren van de gaten voor de houten doken en het aanbrengen van de afschuining aan de buitenzijde van de plank. Alle oude schroefgaten zijn voorzien van houten pennen om er zeker van te zijn dat er geen vocht in kan en dat een eventuele nieuwe schroef voldoende vlees heeft. Vervolgens aanbrengen van rubberkit voor de afdichting en het monteren van de DSC03979 (Aangepast)plank. Alle schroefgaten voorboren voor de houten proppen en doorboren voor de schroeven en vastschroeven. En dan de buitenzijde DSC03987 (Aangepast)afschaven en schuren volgens de ronding van het schip. Als laatste werd de sponning tussen de oude en nieuwe dekplank opgevuld met een schuimrubber band en daarover rubberkit. De schuimrubber band voorkomt dat de kit gaat hechten aan de bodem van de sponning en door werking gaat scheuren met lekkage als gevolg. En alle schroeven worden weer afgedekt met houten proppen die met lijm zijn vastgezet.
Tussen de bedrijven door heeft Kees de reparatiestukken voor de klos voor de zwaardschinkel op maat gemaakt en gemonteerd.DSC03991 (Aangepast)

 

 DSC04003 (Aangepast)De weersverwachting was wisselvallig met kans op regen. Daarom werd het schip verlegd naar de andere box zodat de kantplank aan DSC04005 (Aangepast)bakboordzijde weer vanaf de steiger vervangen kon worden. De oude plank was al verwijderd terwijl aan stuurboordzijde nog gemonteerd werd zodat direct begonnen kon worden met het pasmaken van de nieuwe plank. Gelukkig was hier minder tot geen verborgen houtrot te zien. Dezelfde werkwijze als aan de stuurboord zijde werd gevolgd met als resultaat dat aan het einde van de middag het dek in ieder geval weer waterdicht was.

 De volgende dag was het zaak de zetborden te plaatsen. Eerst de knietjes op het voordek uitlijnen en monteren. Daarna passen en meten en aanpassen van het oude zetbord aan bakboord zijde en compleet pasmaken van het deel aan stuurboordzijde, En alles monteren met rubberkit en schroeven. Ook hier alle schroefgaten afdichten met houten proppen.

Het ronde oor van het voorboeisel aan stuurboordzijde was nog goed genoeg om teruggeplaatst te worden maar voor de bakboordzijde is een nieuw plank uitgezocht.Daarvoor is een krommer gevonden. Dat is een stuk van de eik die aan de boom al kromgegroeid is. Daarmee heb je het oplopen van de voorsteven al ondervangen maar voor de ronding van de boeg is meer nodig.

DSC04032 (Aangepast)Er werd een steun op de steiger geplaatst en een schraag neergezet. Daarop de plank onder de steun en op de schraag en aan het lange eind van de plank werden twee emmers water gehangen. Op de bovenzijde van de plank een paar fruitkistjes en het geheel afdekken met doeken. Als nu de onderzijde van de plank met een forse gasbrander warm gestookt wordt dan kan de warmte niet zomaar omhoog vervliegen maar wordt ook de bovenzijde van het hout DSC04038 (Aangepast)opgewarmd.

Tijdens het opwarmen merk je al snel dat de emmers water lager komen te hangen. De plank krijgt dus een ronding. Dat is dan een seintje dat de schraag naar achter verplaatst kan worden om de buiging naar achter te brengen. Regelmatig wordt de ronding van het geheel gecontroleerd met een stuk waterleidingbuis die van te voren langs het schip als mal gebogen is.

De hitte van de brander zorgt ook regelmatig dat de doeken vlam vatten maar er is gelukkig genoeg water in de buurt om te blussen. Het bleek dat de oorspronkelijke kromming en spanning van de plank er voor zorgde dat er een spiraalvorm op ging treden. Vandaar de zware balk zodat één emmer bijna een meter buiten de DSC04040 (Aangepast)plank gehangen kon worden voor het nodige tegengewicht.

DSC04048 (Aangepast)

 

 En dan komt weer het moment van passen en meten, afschaven en weer passen en meten net zolang tot het stuk hout past. Maar zelfs dan blijkt dat hout niet zomaar passend gebogen kan worden. Met lijmtangen wordt de plank op zijn plaats gebracht en onder spanning aangetrokken. De spanning bleek zo groot dat er toch weer verwarmd moest worden maar nu in positie.

DSC04063 (Aangepast)Uiteindelijk is iedereen tevreden met het resultaat en wordt de teerkwast  gebruikt op de plaatsen waar je niet meer bij kunt na de montage. Vastschroeven en afwerken met rubberkit.

 

Mooi, denk je dan, alles is gerepareerd dus nu gaan we schoonmaken. Monique en Marc hebben die klus op zich genomen. De keuken, DSC04080 (Aangepast)de kajuit en het vooronder. Alles zit onder de houtkrullen, boorsel en vuil. De kast aan stuurboord was al maanden geleden van boord gehaald dus daar zijn we begonnen. Het plafond afgenomen en daarna borstel en stofzuiger gebruikt vanaf het plafond tot op het vlak. Vanaf de restauratie, 17 jaar geleden, is regelmatig de hele huid aan de binnenzijde in de lijnolie gezet. Omdat de laatste keer +/- 5 jaar geleden was is nu van de gelegenheid gebruik gemaakt om de planken en inhouten opnieuw in de lijnolie te zetten.
Dan is de kooi aan bakboord aan de beurt volgens het zelfde recept als de stuurboordzijde. Ook hier weer kwistig de lijnoliekwast toegepast.
Nu konden alle spullen die in het vooronder opgeslagen lagen verplaatst worden. De bedbodem eruit en de onderliggende houten platen verwijderd en weer verder met borstel en stofzuiger. Bij het afnemen van het plafond viel het Monique op dat er zacht hout voelbaar was op de plek waar de ankerspil aan stuurboordzijde is verankerd. Ook op het voordek bleek diezelfde plek zwart uitgeslagen en zacht. Over een lengte van 35 cm is de betreffende plank aan het rotten en zal een deel vervangen worden. Ook hier alle spanten en planken met lijnolie behandeld van het vlak tot aan de bedbodem. Hoger willen we niet gaan omdat lijnolie wel eens plakkerig kan blijven.
Ook de keukenruimte is volledig schoongemaakt en behandeld.

Nu nog het dek en rondom schonen, schrapen, schuren en lakken. En op het voordek de slechte plek vervangenDSC04083 (Aangepast).

Klik hier voor het fotoalbum met 69 afbeeldingen.

DSC04082 (Aangepast)